Risk haritası bir öğrenciyi etiketleyen puan tablosu değil, rehberlik hizmetlerinin nerede yoğunlaştırılabileceğini gösteren bir ön değerlendirme aracıdır. Sağlıklı yorum; sayıları tek başına büyütmek yerine gözlem, görüşme, ihtiyaç analizi ve okulun koşullarıyla birlikte ele alır.
Bu rehberden ne öğreneceksiniz?
- Toplam işaretleme sayısı öğrenci sayısı değildir; bir öğrenci birden fazla maddede yer alabilir.
- Yüksek görünen tek bir madde doğrudan tanı, disiplin kararı veya yönlendirme gerekçesi oluşturmaz.
- Öncelik belirlerken yaygınlık, aciliyet, koruyucu etmenler ve mevcut okul kaynakları birlikte değerlendirilir.
- Bireysel öğrenci bilgileri yalnızca yetkili personel arasında, amaçla sınırlı biçimde ele alınır.
Önce rapordaki üç farklı sayıyı ayırın
Sınıf mevcudu, en az bir göstergede işaretlenen öğrenci sayısı ve toplam işaretleme sayısı birbirinden farklıdır. Örneğin 30 kişilik sınıfta 6 öğrenci en az bir maddede işaretlenmiş olabilir; bu öğrenciler farklı maddelerde toplam 11 seçim oluşturabilir. Raporu okurken bu üç sayının birbirinin yerine kullanılmaması gerekir.
Okul raporunda sınıfları yalnızca toplam işaretleme sayısına göre sıralamak yanıltıcı olabilir. Sınıf mevcutları farklıysa oranlara, aynı maddenin birden fazla sınıfta görülüp görülmediğine ve verinin hangi öğretmen gözlemlerine dayandığına ayrıca bakılmalıdır.
- Sınıf mevcudunu ve değerlendirmesi tamamlanan öğrenci sayısını doğrulayın.
- İşaretlenen madde sayısı ile toplam seçim sayısını ayırın.
- Eksik veya henüz tamamlanmamış sınıfları okul geneli karşılaştırmaya katmayın.
Madde yoğunluğunu bağlam içinde değerlendirin
Bir maddenin sık işaretlenmesi, o konuda daha yakından inceleme yapılması gerektiğini gösterir; sonucun nedenini tek başına açıklamaz. Devamsızlık, davranış değişikliği veya aile koşulları gibi göstergeler farklı kaynaklardan doğrulanmalı ve öğrencinin gelişim dönemi dikkate alınmalıdır.
Öğretmen gözlemi ile e-Okul verisi, veli görüşmesi veya rehberlik servisi kayıtları arasında tutarsızlık varsa önce veri doğrulaması yapılmalıdır. Bir görüşün diğerinden daha güçlü olduğu varsayılmamalı; çelişkinin kaynağı araştırılmalıdır.
Örnek: Aynı sınıfta devamsızlık göstergesi beş öğrenci için işaretlendiyse önce tarih aralığı ve e-Okul kayıtları kontrol edilir. Sorun ulaşım, mevsimlik çalışma, sağlık veya okul aidiyeti gibi farklı nedenlere dayanabileceğinden tek tip müdahale planlanmaz.
Sınıf, grup ve birey düzeyinde üç ayrı karar üretin
Sınıf düzeyindeki ortak ihtiyaçlar sınıf rehberlik etkinliklerine; benzer ihtiyacı bulunan küçük gruplar grup çalışmalarına; bireysel ve acil durumlar ise yetkili uzman değerlendirmesine konu olabilir. Aynı bulgunun bütün öğrencilere aynı yöntemle uygulanması yerine müdahale düzeyi ayrıştırılır.
Karar kaydında yalnızca ne yapılacağı değil, sorumlu kişi, hedef tarih ve izleme ölçütü de belirtilmelidir. Böylece risk haritası yıl başında hazırlanıp unutulan bir tablo olmaktan çıkar ve okul programını besleyen izlenebilir bir araca dönüşür.
- Sınıf geneli için önleyici etkinlik
- Küçük grup için destek veya beceri çalışması
- Bireysel görüşme ya da uygun kuruma yönlendirme
- Belirlenen tarihte yeniden değerlendirme
Yorumlarken kaçınılması gereken hatalar
Öğrencileri toplam seçim sayısına göre sıralamak, sonucu karne notu gibi sunmak, sınıflar arasında başarı karşılaştırması yapmak ve raporu geniş personel gruplarıyla paylaşmak yanlış kullanımlardır. Risk göstergeleri öğrencinin kimliğini tanımlamaz; yalnızca destek ihtimalini görünür kılar.
Ayrıca sıfır işaretlemeyi otomatik olarak problemsiz sınıf şeklinde yorumlamamak gerekir. Sıfır sonuç; gerçekten ihtiyaç bulunmamasından, öğretmenin yeterli gözlem süresine sahip olmamasından veya formun yüzeysel doldurulmasından kaynaklanabilir.
Sık sorulan sorular
Risk haritası bir risk puanı üretir mi?
Hayır. Göstergeler madde bazlı gözlem kayıtlarıdır; klinik tanı, başarı puanı veya öğrenci sıralaması olarak kullanılmamalıdır.
En çok işaretlenen öğrenci otomatik olarak öncelikli midir?
Hayır. Aciliyet, göstergenin niteliği, koruyucu etmenler ve diğer doğrulayıcı bilgiler birlikte değerlendirilmelidir.
Okul raporu öğretmenler kurulunda isimlerle paylaşılabilir mi?
Paylaşım amacı ve yetki sınırı gözetilmelidir. Genel planlama için mümkün olduğunca toplulaştırılmış, öğrenci adı içermeyen sonuçlar tercih edilmelidir.
Başvurulan resmî kaynaklar
İçerik hazırlanırken aşağıdaki birincil kaynaklar esas alınmıştır.
- Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri YönetmeliğiT.C. Millî Eğitim Bakanlığı
- Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri YönergesiMEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü